SARRERA
Milaka pertsona zergatik behartu zituzten lanera frankismo garaian ulertzeko, ezin da bakarrik zelaietara edo barrakoietara begiratu; beharrezkoa da Gerra Zibilak suntsitutako herrialde batera itzultzea, mendeku politikoan oinarritutako erregimen batera eta Bigarren Mundu Gerrak eta Gerra Hotzaren hastapenek markatutako nazioarteko testuinguru batera.
Frankismoa ez zen bake giroan jaio, baizik eta beldurrean. Barne-oposizioari beldurra, kanpo begiradari beldurra, eta indarrez eskuratutakoa galtzeari beldurra. Espainia gosearen, hondamenaren eta errepresioaren artean altxatzen saiatzen zen bitartean, mundua faxismoen, demokrazien eta ideologia-blokeen arteko borrokan zatitu zen. Hitler eta Mussolini garaitu ondoren, Franco isolatuta geratu zen, eta benetan beldur zen Aliatuek Italia bezala Espainian ere esku hartu eta bere diktadura eraitsi zedaten.
Ziurgabetasun horren testuinguruan, erregimenak bere aparatu errepresiboa indartu zuen eta lan behartua erabili zuen zigortzeko, kontrolatzeko eta herrialdea berreraikitzeko tresna gisa. Milaka preso politiko —barne etsai gisa tratatuak— babesik gabeko lan-indar bihurtu zituzten. Penen salketa lanez bidez arau juridiko bilakatu zen, benetan ustiatzaile eta gizagabetzailea zen sistema bati irudi “legala” emateko.
Garai honetara hurbiltzea ulertzea da historia ez dela hutsune batean gertatzen: gerrek, beldurrek, aliantza politikoek eta nazioarteko tentsioek eraikitzen dutela. Unitate honek indar horien sare konplexuan sakontzera gonbidatzen gaitu, ondoren aztertuko ditugun gertaerak zergatik eta nola gertatu ziren hobeto ulertzeko.
BEROKETA ARIKETA
Ariketa: “Zein mundutan gertatu zen hau”
Gerra Zibila – Gerraostea – Bigarren Mundu Gerra – Gerra Hotza
- Zer senti zezakeen herrialde batek 20 urte eskasetan hori guztia pasatzen badu?
PODCASTA
Ariketa: “Ahotsen mapa”
Podcasta entzutean konturatuko zara etapa desberdinak aipatzen direla:
- Estatu-kolpea (1936)
- Gerra Zibilaren amaiera
- Bigarren Mundu Gerra
- Espainiaren nazioarteko isolamendua
- Gerra Hotzaren hasiera
- AEBekin sinatutako akordioak (1953)
Identifikatu denbora bakoitzaren ezaugarri nagusiak:
- Zer gertatzen da
- Nola eragiten dio erregimenari eta/edo herritarrei
- Emozio bat
ARIKETAK
Ariketa – “Aro bakoitzeko ahots bat”
Lehenik eta behin rol bat aukeratuko duzu:
- Gerra Zibila amaitu denean pertsona errepublikano bat
- 40ko hamarkadan, errazionamendu garaian, baserritarra
- Inbasio aliatua beldurrez bizi duen soldadu frankista
- Frantziara ihesi doan erbesteratua
- Isolamendu internazionala bizi duen familia
- Erantzukizun Politikoen Legearen ondorioz lanera behartutako preso bat
Ondoren, rol horretatik abiatuz, monologo bat prestatuko duzue (ahoz edo idatziz) hurrengo esaldiarekin hasita:
“Garai honetatik gehien pisatzen didana da…”
Ariketa – “Beldurrez goberna liteke?”
- Zer izan zen frankismoaren boterea sendotzeko erabakigarriena: barne-errepresioa ala nazioarteko testuingurua?
Ariketa – “Guztia ulertzeko titular bat”
Bakoitzak egunkari-titular bat sortzen du testuinguru historiko-politikoa eta haren eragina laburbiltzen dituena.
Beharrezkoa da podcasteko ideia nagusi bat jasotzea.