SARRERA
Batzuetan, gure hiri eta herrietatik igarotzen diren trenek kontatzen ez diren istorioak gordetzen dituzte. Alsasua, Ribaforada, Castejón edo Gasteizko geltokiak gaur egun igarobide eta lotura tokiak dira, baina beren bide eta andeetan atseden hartzen dute lan bortitzaren, iraingarritasunaren eta isilpeko erresistentziaren arrastoek; gerra zibilaren ondoren, ehunka pertsona behartu baitziren trenbideak eraikitzen edo konpontzen, esklabotzaren baldintzetan.
“Frankismoaren esklaboen trenak” hurbileko espazio baten beste begirada bat eskaintzen digu. Testigantza, dokumentu eta erregistroen bitartez, jakin dezakegu nola preso errepublikarrak, “desadostuak” edo “zigor lanak dituztenak” bezala sailkatuak, beren eskuekin bideak, zubiak eta tunelak altxatu zituzten, gaur egun erabiltzen jarraitzen ditugunak, askotan helburu ekonomiko eta estrategikoekin, herritarren bizitzarekin gutxi zerikusi zutenak.
Baina beste istorio bat ere deskubritzen dugu: lan bortitzean aritutakoen eguneroko bizitza, jasandako sufrimenduak, elkarren artean sortu ziren laguntza eta elkartasun sareak, eta hamarkadetan zehar erakundeek ezkutatu nahi izan zuten oroimena.
Eduki hau da soilik historiako ezagutza ariketa bat: justizia sinboliko baten modua da. Isilduak izan zirenen mina aitortzen laguntzen digu, memoria historikoaren garrantziaz hausnartzen, eta iraganeko gertakariak gure egungo bizitzan nola eragiten duten ulertzen laguntzen digu.
BEROKETA ARIKETA
Ariketa: “Izenak tren geltokietan”
- Zein tren geltoki ezagutzen dituzue Euskal Herrian?
- Pentsatu duzue inoiz nola eta noiz eraiki ziren?
PODCASTA
Ariketa: “Ahotsen mapa”
Podcasta entzun eta sailkatu entzundako ahots edo ikuspegi desberdinak:
- Boterearen ahotsa (estatuaren, armadaren, sistemaren logika).
- Langileen ahotsa (presoak, langile behartuak).
- Lekukoaren ahotsa (kontatzaileak edo ondorengo belaunaldiak).
Nola islatzen dira ahots horiek eta zer emozio transmititzen dituzte? (lotsagabezia, injustizia, adorea, duintasuna…)
ARIKETAK
Ariketa – “Trenaren ibilbidea berreraiki”
Podcasteko informazio nagusia ordenatu behar mapa batean:
- Non gertatu ziren lan behartuak?
- Zein herri edo trenbide aipatzen dira?
- Zer gertakari edo istripu aipatzen dira?
Talde bakoitzak ahoz aurkezten du bere ibilbidea, “gidari” baten moduan azalduz:
“Orain hemen gaude, Alanis de la Sierran, 1937ko azaroaren 19an…”
Beste taldeek galderak egiten dituzte.
Ariketa – “Zer da justizia atzeratua?”
- “Lan behartuen eta presoen istorio hauek nola lotzen dira gaur egungo justiziarekin eta oroimenarekin?”
Talde bakoitzak eztabaidatzen du, gero ahoz azalduz:
- Zer ikasi daiteke orain garai hartatik?
- Zein da gaur egun memoria zaintzearen zentzua?
- Zer esan nahi du “isiltasunaren trenak” gaur egungo gizartearentzat?
Behatzaile batek jarrera onak eta entzute aktiboaren adibideak jasotzen ditu.
Ariketa – “Ahotsen tren bat sortu”
Ikasle bakoitzak ahots-ohar labur bat grabatzen du edo nota txiki bat idazten du hurrengo galderak kontuan hartuta:
- Zer esango zenieke tren horietan lan egin zuten presoei?
- Zer nahi zenuke gizarteak gogoratzea?
Azken gogoeta: “Zer ikasi dugu entzutean?”